Stolpersteine

1914-1945

Stolpersteine

Het kan zomaar gebeuren. Fietsend langs de drukke Friesestraatweg, wandelend aan een mooie rustige laan in Haren of bij het boodschappen doen in Pekela: Opeens valt je oog op een bijzonder steentje in de bestrating: een zogenaamde Stolperstein of Struikelsteen. Het zijn kleine, niet eens zo opvallende gedenksteentjes, maar er gaan grote verhalen achter schuil.

Stolpersteine
Een Stolperstein in Groningen. - Foto: Vincent Hazelhoff

Het leggen van Stolpersteine is een idee van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Demnig wil met zijn Stolpersteine de herinnering levend houden aan slachtoffers van het nazi-regime, onder wie Joden, zigeuners, verzetsmensen en  mensen die vervolgd werden om hun sexuele geaardheid, geloof of handicap. 

Het idee van Demnig heeft veel navolging gekregen. In februari 2014 lagen er al meer dan 45.000 stenen, verspreid over 17 landen in Europa. Ook in de provincie Groningen nemen bewoners en instanties als het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen (OVCG) het initiatief om Stolpersteine te leggen.

Op De Verhalen van Groningen vindt u een overzicht van de Stolpersteine die in de provincie Groningen gelegd zijn, met - waar mogelijk - de verhalen achter de namen op de stenen. Door middel van films, foto’s, brieven en teksten tonen de thema- en verhalenpagina's wie deze mensen waren en wat hen is overkomen. Omdat er steeds weer nieuwe initiatieven zijn om Stolpersteine te leggen, wordt de informatie op deze pagina's geregeld aangevuld.

Bij elke Stolperstein hoort een portret van de persoon achter de naam. Deze zijn gegroepeerd in thema's. Hieronder een overzicht van de verschillende groepen waarvoor Stolpersteine zijn gelegd.

De April-Meistakingen in Groningen

In de lentedagen van 1943 breken er in Nederland hevige stakingen uit, nadat blijkt dat de in 1940 door de Duitsers gemaakte krijgsgevangen alsnog worden opgeroepen worden voor de tewerkstelling in Duitsland. In Groningen stoppen de boeren en melkventers met het leveren van melk en de arbeiders in de fabrieken leggen hun werk neer. Onmiddellijk wordt er door de Duitsers het Standgericht ingesteld… Lees verder over de April-Meistakingen in Groningen.

De Joodse gemeenschap in Haren

Haren kent voor de oorlog een aantal welgestelde Joodse families, die een kleurrijke vertoning zijn in het Groningse dorp. Van slager tot grossier, van voetbalcoach tot student. Door de vervolgingen tijdens de oorlog komt hier een einde aan… Lees verder over de Joodse gemeenschap in Haren.

Het verzet in de Pekela’s

De illegaliteit is in de Pekela’s stug, slim en vanuit het hart. Gereformeerd, katholiek of communist, ieder had zijn motief om zich tegen de bezetter te verzetten. Ook in deze veendorpen weten leden van de illegaliteit niet aan de bezetter te ontkomen… Lees verder over het verzet in de Pekela’s

De Joodse gemeenschap in Pekela

In het huidige Oude Pekela herinneren de straatnamen aan de grote Joodse gemeenschap in het veendorp. Tijdens de oorloge houdt het dagboek van Abraham Toncman, secretaris van het synagogebestuur, op pijnlijke wijze bij hoe de gemeenschap van meer dan honderd Pekelder Joden ten onder gaat. De 131 Stolpersteine die in Oude en Nieuwe Pekela liggen, getuigen hier van… Lees verder over de Joodse gemeenschap in Pekela.

De razzia in Bedum

Op 22 april 1944 wordt in Bedum de Duitsgezinde rechercheur Jannes Luitje Keijer door het verzet doodgeschoten. De bezetter reageert met ongekende wreedheid. Op 25 april 1944 schieten SD’ers en collaborateurs vijf mannen uit Bedum en Zuidwolde dood en arresteren 148 andere jongemannen… Lees verder over de razzia in Bedum.

Het communistisch verzet in Groningen

Het communistisch verzet vangt al aan in 1933, wanneer Hitler aan de macht komt. Veel oost-Groningse communisten helpen hun Duitse kameraden van de Kommunistische Partei Deutschlands (KPD) de Nederlandse grens over. Wanneer de nazi’s Nederland binnenvallen, zijn ook de Groningse communisten niet meer veilig… Lees verder over het communistisch verzet in Groningen.

De Joodse gemeenschap in Muntendam

Aan de Kerkstraat in het kleine dorp Muntendam wonen een aantal gerespecteerde Joodse families. Paardenslager Levitus bijvoorbeeld, die in wijde omgeving bekend is. Diezelfde Kerkstraat is na de oorlog nooit meer hetzelfde… Lees verder over de Joodse gemeenschap in Muntendam.

De Joodse gemeenschap in de stad Groningen

De Joodse gemeenschap in het ‘pronkjewail’ is tot de oorlog de grootste in de gehele provincie. Zo’n 2800 Joden woonden in de stad: van de armere wijken rondom de synagoge aan de Folkingerstraat tot de welgestelde Joodse families in de Schildersbuurt. Maar rang en stand maken geen verschil meer tijdens de oorlog… Lees verder over de Joodse Gemeenschap in de stad Groningen.