Muzikale joden uit de Veenkoloniën

Op 10 februari 2019 start in Cultuurhuis De Klinker in Winschoten een bijzonder podiumproject. In het muziek- en theaterstuk Streekgenoten staat het leven van vroegere muzikale Joodse families uit de Drentse en Groningse Veenkoloniën centraal. Liedjes, vertellingen, klezmer- en klassieke muziek vormen de ingrediënten.

Muzikale joden uit de Veenkoloniën

Het orkest Stoppelman, bestaande uit vader Lazarus en zijn zeven zonen. Geen van hen overleefde de Holocaust. – Foto: collectie Groninger Archieven

Geruime tijd geleden troffen de Groningstalige liedjeszanger Bert Hadders en Lubertus Leutscher, dirigent van Het orkest van de Veenkoloniën, elkaar op een muzikaal evenement. Beiden kwamen tot de slotsom dat het hoog tijd werd om een gezamenlijk optreden op de planken te zetten, over de Veenkoloniën en gezongen en gesproken in streektaal.

Familie-orkest

Bijna drie jaar werkten arrangeurs en projectontwerpers aan de productie die de naam 'Streekgenoten: Joden in de Veenkolonien, een muzikale expositie' kreeg. Het stuk gaat over muzikale Joodse families die voor de Tweede Wereldoorlog woonachtig waren in de Drents/Groningse Veenkoloniën.

Tussen de liedjes van Hadders en de muziek van het VKSO, vertelt de stad Groninger historicus Beno Hofman over hen. Hij maakte studie van de muzikale Veenkoloniale Joden. De familie Stoppelman uit Oude Pekela was zo’n familie. Hofman verhaalt over het achtkoppige orkest dat vader Lazarus en zijn zeven zonen in de vooroorlogse jaren vormde. Ze waren geliefd en veel gevraagd. Het strijkorkest bracht met veel verve de wals, de valeta en andere dansmuziek en trad op bij trouwerijen en feesten, waar de Stoppelmannen graag geziene gasten waren. Tot de Duitsers Nederland binnenvielen.

Praktisch alle joden uit de Veenkoloniën zijn in de oorlog omgekomen. Opgepakt in de donkere oorlogsjaren en vervolgens in diverse kampen vermoord of onder andere, ellendige omstandigheden gestorven. Ook de Stoppelmannen overleefden de Holocaust niet.

Voorstellingen

Na de première in Winschoten volgen voorstellingen in theater de Tamboer in Hoogeveen en in theater Geert Teis te Stadskanaal. In het kerkcentrum De Voorhof in Westerbork vindt de afronding plaats van het eerste deel van het project. Streekgenoten krijgt daarna een speciaal vervolg met Stad, Streek en Trouw: Een serie verhalen met bewegende beelden, uitgevoerd door productiegroep ROODPALEIS en leden van het VKSO op een zestal kleinere podia in de Veenkoloniën.

Expositie

Beno Hofman heeft over diverse Joodse families een tentoonstelling gemaakt. De kleine expositie is al enige tijd te zien in het Veenkoloniaal Museum in Veendam. De familie Stoppelman, Benjamin Slager en Leentje Stern, dochter van het Hoogeveens echtpaar Stern-Frankforter, komen niet alleen tot leven in teksten en foto's, maar ook via koptelefoons, waarmee authentieke opnames te beluisteren zijn. De expo wordt op 10 februari in de Klinker om 14.30 uur officieel overgedragen. Vervolgens reizen panelen, foto’s en geluidsdragers met de voorstellingen mee.

Stad, Streek en Trouw

Deel twee van het project Streekgenoten is gebaseerd op verhalen van ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog uit de Veenkoloniën. Als vervolg op de zoektocht naar muzikale Joodse families is gezocht naar herinneringen aan Joodse onderduik- en andere verhalen van ooggetuigen. In totaal komen zeventien vertellers aan het woord. Hun verhalen zijn op film vastgelegd. Paulien Bakker, die de interviews voor haar rekening nam, sprak mensen van negentig jaar en ouder. Ook komen mensen aan het woord die in de oorlog nog kind waren. Productiegroep ROODPALEIS en diverse dichters verwerkten de verhalen tot performances en poëzie. De gedichten zijn gebundeld en het zo ontstane boekje is na de voorstellingen te verkrijgen. Stad, Streek en Trouw met film, performance, poëzie en muziek begint na het overgangsconcert door het VKSO op 31 maart in Westerbork.

<p>Het orkest Stoppelman, bestaande uit vader Lazarus en zijn zeven zonen. Geen van hen overleefde de Holocaust. &ndash; Foto: collectie Groninger Archieven</p>

Het orkest Stoppelman, bestaande uit vader Lazarus en zijn zeven zonen. Geen van hen overleefde de Holocaust. – Foto: collectie Groninger Archieven

Het volledige programma (2019) luidt als volgt:

Streekgenoten, Joden in de Veenkoloniën' zondag 10 februari in de Klinker te Winschoten, 24 februari in de Tamboer in Hoogeveen, 17 maart in Geert Teis te Stadskanaal en 31 maart in De Voorhof te Westerbork.

Stad, Streek en Trouw: 31 maart Westerbork, 6 april Boschhuis Ter Apel, 13 april Witte Kerkje Gasselte, 28 april synagoge Groningen, 4 mei muziekboerderij Valthermond, 11 mei Veenkerk Klazienaveen-Noord en 25 mei commandantswoning Herinneringscentrum Kamp Westerbork.

Kaarten voor de voorstelling zijn verkrijgbaar aan de kassa en via de websites van de theaters.