75 jaar vrijheid

1940 tot 1945

De Joodse gemeenschap van Pekela

Lazarus Stoppelman en Bloemke Gudema krijgen tien kinderen: 7 zoons en 3 dochters. Vader en zijn zeven zonen vormen samen het Orkest Stoppelman. In de vooroorlogse jaren maakt het strijkorkest furore met vrolijke walsmuziek en zijn de Stoppelmannen geliefde gasten op trouwerijen en festiviteiten.

De Joodse gemeenschap van Pekela

Bevrijdingsfeest in Oude Pekela, Burgemeester Van der Weringstraat. - Foto: www.beeldbankgroningen.nl [818-12323]

<p>De synagoge in Oude Pekela, 1974. Het gebouw werd in 1979 gesloopt. - Foto: M.A. Douma, collectie Groninger Archieven</p>

De synagoge in Oude Pekela, 1974. Het gebouw werd in 1979 gesloopt. - Foto: M.A. Douma, collectie Groninger Archieven

Er is zelfs een lied over hen bekend:

Zeuvm zeuns haar Loazer Stoppelman, 
Zeuvm jonges mit muziek
En aaltied ston dei koppel kloar.
veur ’t hooggeëerd publiek. 

Gain feest in Pekel en kontraainen 
Of Stoppelman dei mozzen den heer 
Dat mogt bie Schot op Troapel wezen, 
op ’t Hoantje Pik of Wedderveer, 

in de Veenlust alderdeegs of Bonnezaaires,
bie fien en grof, ’t was aal net liek, 
want ’t smuiste wel de polonaise, 
op dij Stoppelmansjongens heur meziek

De kinderen en kleinkinderen van de oude Lazarus zijn gerespecteerde inwoners van de joodse gemeenschap in Pekela, waar ook 'meester' Toncman woont. Abraham Toncman is godsdienstleraar en officieel geen rabbi. Daarnaast is Toncman ook secretaris van de Nederlands Israëlitische gemeente Pekela, wat hem tot een belangrijke spil van de ‘kille’ Pekela maakt. ‘Meester’ Toncman wordt herinnerd als een plichtsgetrouwe en intelligente man.
Het notulenboek dat Abraham Toncman tijdens de oorlog heeft bijgehouden, toont de dramatische ondergang van de Joodse Gemeenschap in Pekela. Het gaat in op dagelijkse beslommeringen maar geeft ook duidelijk weer hoe de bezetter de duimschroeven telkens weer strakker aandraait. Als een van de laatste Joodse gezinnen wordt Abraham met zijn familie opgehaald uit Pekela. Op 9 februari 1943 komen ze op de transportlijst naar Auschwitz te staan. Geen van hen overleeft de oorlog. Ook Lazarus Stoppelman, zijn kinderen en kleinkinderen worden vermoord.