Oorlog in Stad en Ommeland

1914-1945

1945-2015: 70 jaar bevrijding

De bevrijding van Groningen vond 70 jaar geleden plaats. De periode rond de bevrijding is een verwarrende: nazi-aanhangers in de stad krijgen onverwacht versterking en rollen het verzet op, kunstenaar Hendrik Werkman wordt min of meer per toeval geëxecuteerd en de geallieerden stuiten op sterk verzet.

1945-2015: 70 jaar bevrijding
Een man op de motorkap van een Canadese jeep, tijdens de bevrijding van Groningen - Foto Persfotobureau Folkers, www.beeldbankgroningen.nl (1785-10704)

In het najaar van 1944 rukken de geallieerden in razend tempo door België. De stemming in Nederland is optimistisch: de bevrijding is een kwestie van hooguit weken. De Duits-gezinden vrezen voor hun leven. Op Dolle Dinsdag, dinsdag 5 september 1944, vluchten foute politiemannen uit Amsterdam en Haarlem richting Duitsland. Maar als ze in de buurt van Groningen komen, blijkt het allemaal zo’n vaart niet te lopen. Een groot deel van hen meldt zich dan bij de Groningse Sicherheitspolizei. 

Hun Groningse collega’s zijn maar wat blij met deze versterking. Deze westerlingen zijn onbekend bij het verzet. Ze kunnen zich dus anoniem onder de mensen begeven en spioneren. Dat leidt er toe dat in de winter van ’44-’45 veel verzetsgroepen compleet worden opgerold. Hiermee valt de basis onder het Gronings verzet weg.

Het Zuiden van Nederland is dan al vrij, maar in het Noorden breekt een winter van angst en terreur aan. Op 13 maart 1945 wordt de kunstenaar Hendrik Werkman gearresteerd. In de vroege ochtenduren van 10 april wordt hij gefusilleerd, na een bizarre en noodlottige samenloop van omstandigheden. Het is een van de laatste daden van de SD’ers. Drie dagen later beginnen de Canadezen met de bevrijding van Groningen. Veel nazi-aanhangers vluchten de Stad uit, naar Schiermonnikoog. In het oosten van de provincie, door de Canadezen 'Delfzijl Pocket' genaamd, vinden nog twee weken hevige gevechten plaats. Op 2 en 3 mei worden Delfzijl en Farmsum als laatste Groningse - en Nederlandse - gemeenten bevrijd.