Nieuwsbericht

30 april 2018

Première documentaire De Damster Vrijheid van Rudolph Pabus Cleveringa

De in Appingedam geboren jurist professor Rudolph Pabus Cleveringa (1894-1980) is landelijk bekend vanwege zijn protestrede op 26 november 1940 tegen de anti-Joodse maatregelen die werden doorgevoerd op de Universiteit van Leiden, waar hij hoogleraar was. De rede die in 2015 uitgeroepen werd tot de Beste speech van Nederland, wordt jaarlijks over de hele wereld herdacht. De Verhalen van Groningen gaat in haar documentaire op zoek naar de morele echo van deze protestrede, die diep geworteld is in Cleveringa’s gevoel voor recht en vrijheid, ontstaan in Appingedam.

Damster Vrijheid
De geschiedenis van de Damster Vrijheid, de eeuwenoude traditie van burgerlijke rechten, is nauw verbonden met de naam Cleveringa, een wijdvertakte Groninger familie van juristen, predikanten en artsen. Hoewel Cleveringa al op zijn vierde jaar met zijn ouders naar Heereveen verhuisde, kwam hij vaak en graag naar Appingedam terug. Het hoofdmotief van zijn Ex Libris, het beeldmerk van zijn boekenverzameling, vormt een voorstelling  van de eeuwenoude stadsrechten van Appingedam en de hiermee verbonden waarde van burgerschap.

Verzet
In 1927 werd Cleveringa aangesteld als hoogleraar handelsrecht en burgerlijk procesrecht aan de Universiteit van Leiden. Hier hield hij op 26 november 1940 zijn vlammend betoog tegen het ontslag van zijn Joodse collega’s, de hoogleraren Meijers en David. De Leidse studenten besloten naar aanleiding van zijn protest te staken. Cleveringa werd wegens zijn rede opgepakt door de Sicherheitspolizei en tot in de zomer van 1941 opgesloten in de gevangenis van Scheveningen. In 1944 werd hij als gijzelaar geïnterneerd in Kamp Vught. Cleveringa maakte deel uit van een College van Vertrouwensmannen dat het verzet coördineerde.

Cleveringa’s les van toen en zijn les voor nu
Na de oorlog hervatte Cleveringa zijn werk aan de Universiteit Leiden tot zijn emeritaat in 1958. Hij werd lid van de Raad van State en bleef dit tot 1963, toen hij staatsraad in buitengewone dienst werd. Cleveringa ontving van de Amerikaanse regering in 1953 de Medal of Freedom voor zijn verzetswerk.
De 26 novemberrede wordt jaarlijks herdacht en gevierd in het Academiegebouw in Leiden als ‘Cleveringa’s les van toen en zijn les voor nu’ over recht, vrijheid en verantwoordelijkheid. Ook verzorgen Leidse hoogleraren Cleveringa-lezingen voor de ca. 40 Cleveringa-comité ’s in binnen- en buitenland. In 2003 werd Cleveringa gekozen tot de grootste universitaire Leidenaar, vóór Christiaan Huygens en Johan Rudolph Thorbecke.

Première documentaire
Op 4 mei ging de documentaire De Damster Vrijheid van Rudolph Pabus Cleveringa in première tijdens Open Joodse Huizen-Huizen van Verzet in Appingedam. De korte film werd vertoond in de synagoge (11:30 en 15:00 uur), gevolgd door een rondleiding langs de huizen in Appingedam waar Cleveringa woonde. De documentaire is een initiatief van De Verhalen van Groningen in het kader van het Jaar van Verzet 2018, gemaakt door Stichting Filmcollectief Groningen. En mede mogelijk gemaakt door de Provincie Groningen, het vfonds en Museum Stad Appingedam. De documentaire zal ook worden vertoond bij de landelijke activiteiten rondom Cleveringa in 2018 en 2019 en tijdens de jaarlijkse Cleveringa-lezingen in binnen- en buitenland. Zie de gehele documentaire in onderstaand venster.