Verhalen uit de regio

1815-1989

Wilzing-stee afgebroken maar niet uitgewist

Aan de Sluisweg 21 in Smeerling, Onstwedde, staat het ouderlijk huis van Hanne Wilzing, althans, een gedeelte daarvan…

Wilzing-stee afgebroken maar niet uitgewist

De boerderij in Smeerling, Wilzing-stee, op een aquarel van Anneke Vlasblom uit 2001. – Collectie familie Wilzing

De boerderij waar Hanne Wilzing (1958) opgroeide is onthoofd: het woongedeelte is gesloopt, het schuurgedeelte staat er nog. Ten tijde van de sloop in 2012 is hij er nog een keer doorheen gelopen, met zijn dochters, en kwamen de herinneringen aan zijn jeugd weer boven. Aan de vrijheid die hij er als kind had; de N365 was er nog niet. Het varkenshok, de gebinten, de oude lemen vloer op de deel. De deur naar de graanzolder waar eerder de appeltjes en bonen werden gedroogd. En bij de achterdeur, naast de paardenstal, stonden nog de voerinstructies, ingekerfd in een paneel.

'In het kalverhok stond in de zomer de tobbe, waar de kinderen één voor één in hetzelfde badwater werden gewassen. We hadden aanvankelijk een ‘privé’ aan de koegang, waar ik als kind heel wat boodschapjes heb gedaan. Slim om het toilet op de koestal te bouwen, het was er ’s winters altijd lekker warm! Eind jaren zestig - ik was een jochie van tien - kregen we een toilet en een douche in het stookhok. Dat was luxe hoor! Timmerman Huisman uit Onstwedde heeft dat aangelegd.'

Deftig huis

Grootvader Albert Wilzing liet de boerderij in 1909 bouwen op een kavel met de naam ‘Paiteroomskaamp’, naast de ‘Dioakentoene’, oude veldnamen waar ongetwijfeld ook een mooi verhaal achter zit. ‘Dat zo’n eenvoudig man zo’n deftig huis kan bouwen’, schijnt de Onstwedder predikant ds. Weidner gezegd te hebben bij de aanblik van de Oldambtster boerderij met de witte lijnen in de trotse gevel en boogvormige versiering boven de ramen. Later versterkte een parkachtige tuin, omzoomd door een royale beukenhaag, die deftige aanblik.

<p>Albert Wilzing en Wupke Maarsingh, die de boerderij in 1909 lieten bouwen. &ndash; Collectie familie Wilzing</p>

Albert Wilzing en Wupke Maarsingh, die de boerderij in 1909 lieten bouwen. – Collectie familie Wilzing

Albert Wilzing en zijn vrouw Wupke Maarsingh kwamen niet van ver. 'Ze woonden ‘op ’t Hoisingh’, tussen de huidige Gasterij en de Hiddinghoeve, in het stuk van Smeerling dat nu beschermd dorpsgezicht is; die boerderij is rond 1934 afgebroken. Aannemer Bijdens uit Veele bouwde de nieuwe stee. Volgens het bestek moesten de twee bedsteden ‘inwendig groot 1.80 bij 1.30 meter’ zijn en in paragraaf 39 wordt als algemene voorwaarde gesteld: 'de te gebruiken bouwstoffen moeten zijn van de beste in hunne soort. Het greenen hout 1e soort zonder spint of gebrek.'

Gedoodverfde opvolger

Drie generaties Wilzing hebben er gewoond. Albert en Wupke kregen acht kinderen. Wupke overleed in 1919 in het kraambed, na de bevalling van de jongste. Albert overleed in 1941 aan een hartaanval. Hij werd in de keuken gevonden in zijn vaste stoel, die nog altijd in gebruik is bij zijn nakomelingen. Albert en Wupke zijn aan de noordkant van de Hervormde kerk in Onstwedde begraven, samen met hun jonggestorven dochtertje Margrietha.
De vader van Hanne Wilzing, jongste zoon van Albert en Wupke en ook een Hanne, kreeg bij de boedeldeling de boerderij met daarbij de Friese staartklok die vader Albert kreeg voor zijn lange inzet voor de kerk. Vader Hanne trouwde met Geertje Blikman uit Vlagtwedde.
'De eerste tijd woonde zijn broer en dus mijn oom Aike en diens echtgenote Gezina Timmer ook op de boerderij, mijn neef Albert is er geboren. Oom Aike en zijn gezin trokken later naar een nieuw gebouwde boerderij, ook aan wat nu de Sluisweg heet. Vroeger heette de straat gewoon Smeerling. Mijn ouders kregen vier kinderen: Engeltje, Albert Jan, Jan Everhardus en ik ben de jongste: Berend Albert Hanne. Mijn broer Jan was de gedoodverfde opvolger, hij nam de boerderij over.'

Nieuwe bewoners

Als Hanne dan niet met koeien kon werken, wilde hij met mensen werken. In overleg met decaan Slof van het Ubbo Emmius koos hij voor de Sociale Academie. “Dan word je socialist, verzuchtte mijn vader. Op mijn 17e vertrok ik naar Ede. De academie daar was op gereformeerde grondslag, dat paste het best bij het behoudende hervormde Onstwedde. Maar voor mij was Ede in die tijd een grote stad!”
Broer Jan emigreerde in 1991 met zijn gezin naar Tsjechië. De boerderij werd verkocht aan de achterbuurman Harm Sassen, wiens vader en grootvader op de Wilzing-stee hadden gewerkt. In 2012 maakte Sassen de afweging tussen renovatie en nieuwbouw en die afweging pakte voor de boerderij verkeerd uit. Op het erf verrees een nieuwe woning en het voorhuis van de oude boerderij werd gesloopt. Het schuurgedeelte is nu echt schuur en wordt gebruikt voor opslag.
'Tijdens mijn laatste bezoek aan de boerderij, met mijn dochters, hebben we de gevelsteen uit mogen bikken, een mooi aandenken. Maar we hebben toen ook een paar zaailingen meegenomen van de grote kastanje en thuis opgekweekt. Zo kregen onze drie dochters op hun bruiloft een jonge kastanjeboom en groeit er een stukje van mijn ouderlijk stee bij hun voort.'

Met dank aan Hanne Wilzing, Houten.

t ol stee

eertieds metselde dreumen
valen in doezend stukken dele
maank vanòlds protende gebinten
dij swiegend liggen te wachten
op lèste klaauwen van stoal

de verhoalen binnen op tied verwaaid
kieken vanoet n vergeten beuk
verbalderd leegte nog wat aan
en loaten zuk den mit n kaalme wind
aal lözzer van t ol stee
over eske mitdrieven
noa t dreumde mörnlaand

flaren binnen nog te heuren
in Laanghouve, Metbrouk en bie t Ol Daip
en biezetten ook wol wiederop
doar zetten zuk nije stekken

Hanne Wilzing
<p>De boerderij in Smeerling, Wilzing-stee, op een aquarel van Anneke Vlasblom uit 2001. &ndash; Collectie familie Wilzing</p>

De boerderij in Smeerling, Wilzing-stee, op een aquarel van Anneke Vlasblom uit 2001. – Collectie familie Wilzing