Van Adorp tot Zuurdijk

1945-1989

Van der Helms 'croupdrank'

'Goed schudden en 3 eetlepels van de drank iets warm in een schoteltje doen met toevoeging van een weinig suiker voor de smaak. Kinderen beneden 2 jaar 2 eierlepeltjes vol; boven de 2 jaar iets meer. Volwassenen een eetlepel vol, gorgelen en doorslikken. Telkens bij het innemen iets warm maken'. Een uitgebreidere uitleg staat op het rechthoekige flesje, waarin een hoestdrank tegen 'croep, kinkhoest en bronchitus en meer andere keelaandoeningen'. De Historische Vereniging Hoogkerk heeft deze bijzondere aanwinst ontvangen van mevrouw Van de Vondervoort.

Bertha van de Vondervoort nam in het gehucht Broekland (bij Raalte) van haar ouders de winkel over, bekend als 'de winkel van Sinkel'. Daar hoorden ook drogisterij- en aanverwante artikelen bij. Zo werd zaken gedaan met Van der Helm uit Hoogkerk. De ex-winkelierster ontdekte bij het leegmaken van haar verhuisdozen het glazen flesje - dat ook nog gevuld bleek te zijn - en een nota. Bij het lezen van de teksten kwamen de herinneringen naar boven.

'De firma J. van der Helm leverde deze bijzondere hoestdrank onder de naam 'croupdrank'. Kinderen, maar ook volwassenen die de hoest hadden 'vastzitten', slikten het bruine brouwsel dat in de jaren 1950 al een gulden kostte. Maar het was een wondermiddel. Honderden flesjes werden, zorgvuldig in kistjes verpakt, vanuit Hoogkerk naar de winkel in Broekland gestuurd, waarschijnlijk vanuit het hoofdpostkantoor in de stad. Op de nota staat Groningen vermeld. Maar ik weet zeker dat de fabriek Van der Helm uit Hoogkerk komt. Het vreemde is dat op de nota staat van de Helm, zonder de letter 'r'. Er was veel vraag naar de hoestdrank, totdat ineens de fabriek werd opgeheven.'

Aan de keukentafel

Bij archiefonderzoek is niets gevonden over een fabriek in Hoogkerk die hoestdrankjes maakte. Wel herinneren enkele dorpsgenoten zich de familie Van der Helm. 'Van der Helm en zijn vrouw woonden aan het Hoendiep nr. 167, tegenover de suikerfabriek. Zij hadden geen kinderen. De hoestdrank werd gewoon aan hun keukentafel gemaakt. Vooral Geertje (?) moet de drankjes hebben gebrouwd; haar man was melkventer in de stad. De formule van dit huisproduct zal een succes zijn geweest. De familie was ook nog eigenaar van de huisjes aan het Hoendiep, de 'Van der Helms koamers' genoemd. Deze koamers waren kleine huizen, verdeeld in twee blokken van vier huisjes. Ze hadden een kamer, slaapkamer en een keukentje. De 'poepdoos' stond achter in de tuin.'

Archieven

Het RHC Groninger Archieven heeft wel gegevens over een Van der Helm die in de stad een bedrijf had. Aan De Laan 26 te Groningen werd Johannes Bosveld van der Helm, geboren Ulrum 4 januari 1897, eigenaar van een kleinhandel in melk en pap, die opgericht was in 1934. De overdracht vond plaats op 10 december 1948. Vermoedelijk is deze Johannes dezelfde persoon geweest die aan het Hoendiep woonde. Jaren later, in 1964 of 1965, werd de kleinhandel opgeheven. De activiteit 'Fabriceren van Hoestdranken' heeft nog een jaar langer bestaan. Op 7 december 1966 sloot ook dit bedrijf haar deuren.

Tientallen kistjes hoestdrank

Oud-boderijder Henk Liewes herinnert zich nog dat hij wekelijks met paard en wagen en ook op de transportfiets tientallen kistjes met deze hoestdrank vanaf De Laan bij enkele afnemers in de stad bezorgde, onder andere bij Tiddo Haan en Ebel Ebels, groothandelaren in drogisterij-artikelen. 'Vooral in september/oktober, de herfstperiode. Hoogstwaarschijnlijk zorgde Haan en Ebels voor de bezorging elders in het land.'

Lekker

Het wondermiddel was overal bekend. Niet alleen kinderen kregen dit voorgeschreven door het consultatie- en kleuterbureau. Ook volwassenen wilden maar al te graag dit innemen. 'Al leek het drankje op zure azijn, er is nog niemand geweest die zei het drankje niet lekker te hebben gevonden. De toevoeging van suiker zal daarvan wel de oorzaak zijn.'

Ebel Ebels maakte zelf ook hoestdrankjes die nog steeds in de handel zijn. Hij had veel belangstelling voor het recept van Van der Helm. Vermoedelijk is het recept mee het graf van Johannes en Geertje ingegaan.