Verhalen uit de regio , 100 jaar kunstenaarskring De Ploeg

1914-heden

Ploegwerk in de Fraeylemaborg

In de laatste maanden van het jaar waarin het honderdjarig bestaan van Kunstenaarscollectief De Ploeg wordt gevierd, heeft de Fraeylemaborg nog een bijzondere expositie van nieuw en oud ‘Ploegwerk’.

Ploegwerk in de Fraeylemaborg

Ubbo Emmiussingel, Groningen, door Johan Dijkstra, z.j.. Op deze plek verscheen tussen 1990 en 1994 het Groninger Museum. – Schilderij: Jan Menze van Diepencollectie

Kunstenaarskring De Ploeg werd in 1918 opgericht, door de kunstschilders Johan Dijkstra, Jan Altink, Jan Wiegers, George Martens en Alida Pott. Zij vonden dat de Groninger kunstwereld een opfrisbeurt nodig had. Te lang liepen zij mee in de traditie van de oude schilders zoals Vincent van Gogh: de ploeg moest erdoor! Nadat Jan Wiegers de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner in Davos ontmoette, kwam de echte vernieuwing op gang, die uitmondde in fel gekleurde landschappen met hoge horizonten. Na een jaar of tien zwakte de felle, expressionistische kant wat af en werd de stijl weer wat meer divers, maar De Ploeg bleef bestaan en vulde zich aan met nieuwe kunstenaars. Alleen in de oorlogsjaren is de vereniging tijdelijk opgeheven: de kunstenaars weigerden zich te onderwerpen aan het verplichte lidmaatschap van de Kulturkammer. Maar daarna hebben zij de draad weer opgepakt en ook vandaag is deze kunstkring nog springlevend en actief.

De Ploeg nu

De huidige kring bestaat uit 22 leden, hoofdzakelijk schilders en tekenaars, maar ook beelden, film en fotografie behoren tot hun specialiteiten. Zij hebben ieder hun eigen stijl en beeldende richting, maar er is wel een strenge ballotage voor hen die zich willen aansluiten. Wie zich aanmeldt als lid moet 'innovatief en creatief zijn en blijk geven van beeldende visie, techniek, samenhang, bewust gekozen vorm, originaliteit, uitvoering en kwaliteit.' De Ploeg staat ook open voor andere 'scheppende' kunstenaars, zoals schrijvers en regisseurs.

Buitendag

De huidige ‘Ploegleden’ organiseren jaarlijks een Buitendag waarop zij gezamenlijk aan het werk gaan op één locatie. Daarvan heeft de Fraeylemaborg gebruik gemaakt door hen uit te nodigen om dit jaar de Buitendag op het landgoed door te brengen. De schilderijen, tekeningen, foto’s en etsen die de kunstenaars die dag maakten, hangen nu in de expositie die de borg heeft ingericht. Conservator Henny van Harten: 'Het is zo leuk en intrigerend om te zien hoe verschillend de kunstenaars, met hun eigen blik en technieken eenzelfde onderwerp tot uiting brengen. De expositie is daardoor heel gevarieerd geworden.'

Oude Ploeg

De borg heeft ook de beschikking over een aantal Ploegschilderijen uit de kunstcollectie van Jan Menze van Diepen (zie kader). Het zijn voornamelijk schilderijen uit de periode na 1928, toen hun heftige stijl temperde en zij meer hun eigen richting vonden. Daarbij is een bijzonder werk van Johan Dijkstra, waarop de Ubbo Emmiussingel in de stad te zien is: het is precies de plek waar nu het Groninger Museum staat. Het museum dat heel 2018 aandacht aan zijn kunstenaarskring besteedt. Ook oude werken hangen in de expositie, waardoor de bezoekers oud en nieuw Ploegwerk kunnen vergelijken. Henny van Harten: 'Het is grappig dat sommige mensen overeenkomsten zien en anderen denken dat het twee verschillende tentoonstellingen zijn.' Zo blijkt dat niet alleen de kunstenaars, maar ook de kunstgenieters hun eigen beeld vormen van wat zij zien.

Jan Menze van Diepen

Jan Menze van Diepen (1905-1994) is een telg van een scheepsbouwersfamilie. Zijn grootvader richtte het bedrijf aan het Winschoterdiep op in 1869 om in de wintermaanden naast zijn boerenbedrijf inkomsten te genereren en nam in 1884 het scheepsreparatiebedrijf over van zijn schoonvader Moolman. Zonen Jan en Henderikus stichtten in 1902 Scheepswerf Gebr. J. en H. van Diepen. Zij zetten de werf voort tot 1960, waarna Jan Menze van Diepen, zoon van Henderikus, met twee neven tot 1995 de leiding had. Als een van de weinige scheepswerven langs het Winschoterdiep bestaat deze werf nog steeds, zij het onder de naam GS Yard.
Jan Menze van Diepen was van jongs af aan kunstverzamelaar. Voor de ruim 9.000 kunstobjecten die hij heeft verzameld heeft hij in 1978 een stichting opgericht, die na zijn overlijden met de gehele kunstcollectie is ondergebracht bij de Fraeylemaborg.