Oorlog in Stad en Ommeland

1914-1945

Oorlogsmonument Aduard

Aangenaam verrast is voorzitter Roelf Pijpker (52) van Plaatselijk Comité Herdenking Aduard. Hij is in zijn nopjes met de nominatie van het oorlogsmonument in zijn dorp. Zelfs als het gedenkteken voor 18 slachtoffers op 29 april niet als eerste eindigt in de Groninger competitie ‘Compliment voor een oorlogsmonument’, is hij tevreden.

Oorlogsmonument Aduard
Het monument Aduard herdenkt zijn gevallenen aan de Burgemeester Seinenstraat in Aduard. - Foto: Duncan Wijting

"Eigenlijk hebben wij de prijs al binnen. De nominatie vestigt de aandacht weer op de medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. En daar gaat het allemaal om. Bovendien blijkt uit de nominatie dat ons werk op prijs wordt gesteld." zegt Pijpker.

De namen zeggen genoeg

Hij vindt dat het monument – een sobere plaquette van zwarte natuursteen met daarop de namen en leeftijden van de slachtoffers – ‘het verdient geëerd te worden’. Het herinnert, zo stelt Pijpker, op een ingetogen manier aan droevige gebeurtenissen die nooit meer mogen plaatshebben. "De namen en de leeftijden zeggen genoeg. Ze maken dat mensen stilstaan bij wat er in Aduard tijdens de oorlogsjaren is gebeurd."

Het door M. van der Veen ontworpen monument aan de Burgemeester Seinenstraat is in 1985 onthuld. Aanleiding voor de oprichting was dat de inwoners van Aduard behoefte hadden aan een passende plek voor de jaarlijkse dodenherdenking. Sindsdien komen de inwoners er op 4 mei in groten getale naartoe. Pijpker schat dat jaarlijks ruim 300 mensen de kranslegging bijwonen en gezamenlijk twee minuten stilte in acht nemen.

Midden in het leven

Het herdenkingscomité beperkt zich echter niet tot de dodenherdenking. Nadrukkelijk worden ook de kinderen van de groepen zeven en acht van basisschool de Adeborg betrokken bij het oorlogsmonument en de zwarte bladzijde uit onze geschiedenis waar het voor staat. De leerlingen reinigen het gedenkteken en zetten planten in de borders.

Tevens vertelt het comité op oneven jaren op de Adeborg ‘de verhalen achter de namen op het monument’. Pakkende geschiedenissen over Joden, verzetsmensen en pechvogels die op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren.

Op de even jaren krijgen de kinderen een uitnodiging voor een bezoek aan Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Hier horen ze het aangrijpende verhaal van de joodse Aduarder huisarts Elie Cohen, die met zijn gezin door de Duitsers op transport werd gezet.

Bij aankomst in concentratiekamp Auschwitz werden zijn zoontje Aron Elie (4) en zijn vrouw Aaltje (30) meteen vergast. Cohen werd als arts aan het werk gezet. Als enige van de tien joden uit Aduard overleefde hij de oorlog. Later beschreef Cohen hoe hij de oorlogsgruwelen heeft ervaren. Dat leverde een indringend boek op: Beelden uit de nacht. Kampherinneringen.

Ook anderen krijgen de kans kennis te nemen van wat de Aduarder oorlogsslachtoffers is overkomen. Zo wordt er een fietstocht in en om het dorp gehouden langs historische plaatsen uit de Tweede Wereldoorlog. Dit jaar wordt hierbij verteld over onder anderen boer Albert Harkema (deelname aan de zogeheten melkstaking werd hem fataal), Ekke van der Net uit Den Ham (slachtoffer van een explosie) en de moedige verzetsman Sietse Veldstra (gemarteld door de Gestapo en vermoord in kamp Neuengamme bij Hamburg).

Op verzoek verzorgt het comité verder lezingen over de oorlogsslachtoffers en hun verhalen. Vorig jaar werd ook een samenwerking aangegaan met Academie Minerva, die resulteerde in een expositie waarop de verhalen werden verbeeld met onder meer schilderijen en animaties.

Ondertussen broeden Pijpker en de andere bestuursleden op nieuwe initiatieven: "Wij hebben plannen om de plaatsen in Aduard te markeren waar de oorlogsslachtoffers hebben gewoond of zijn omgekomen. Zo ontstaat een verbinding tussen de namen op het monument en plekken in het dorp."

Het monument in Aduard met links Wiert van der Blauw en rechts Roelf Pijpker. - Foto: Duncan Wijting
Het monument in Aduard met links Wiert van der Blauw en rechts Roelf Pijpker. - Foto: Duncan Wijting

Deze videoreportage is gemaakt door Leonie Albers in samenwerking met RTV Noord.