Verhalen uit de regio

500-1648

Middag-Humsterland verbeeld in brons

Op het plein voor Museum Wierdenland staat een groot bronzen beeld dat daar tot voor kort wat verloren stond. Eromheen stond een heggetje dat de naam van het beeld verborg: Middag-Humsterland. Het beeld, van de hand van Jon Gardella, vertelt het verhaal van Middag-Humsterland.

Zoals de naam al aangeeft, bestaat dit gebied uit twee delen. Enerzijds het voormalige schiereiland Middag dat in de gemeente Winsum ligt en anderzijds het eveneens voormalige eiland Humsterland dat bij de vorming van de Lauwerszee van het vasteland is losgeslagen en in de gemeente Zuidhorn ligt. Na de gemeentelijke herindeling zullen beide per 1 januari 2019 tot gemeente Westerkwartier gerekend kunnen worden.
Middag-Humsterland heeft een lange historie. Het geldt als het oudste cultuurlandschap van Europa, is uitgeroepen tot Nationaal landschap en voorgedragen als werelderfgoed bij UNESCO. Een eenvoudig lijkend landschap met grote allure.

Ezinge

In Middag-Humsterland ligt de wierde van Ezinge, beroemd geworden door de spectaculaire opgravingen die professor Albert Egges van Giffen leidde in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw. Zijn vondsten en onderzoeksmethode trokken de aandacht van archeologen en belangstellenden vanuit de hele wereld. Ezinge kreeg heel wat bezoekers te verwelkomen. Het is dan ook niet voor niets dat juist in Ezinge Museum Wierdenland werd gevestigd. Eerst in het voormalige gemeentehuis, dat na de gemeentelijke herindeling van 1990 overbodig was geworden. Later, in 2009, verhuisde naar een pand aan de doorgaande weg buiten de dorpskern, dat eerst basisschool en later een autogarage was.

Het beeld

Voor het museum staat sinds 2010 een groot bronzen beeld dat aan de geïnteresseerde kijker het verhaal van Middag-Humsterland vertelt. Het leest als een stripverhaal dat vanaf de mammoet in de laatste IJstijd via de bouw van wierden, kerken, molens en akkerbouw naar de jeugd van de toekomst leidt. Beeldhouwer Jon Gardella was onder de indruk van het landschap en naarmate hij meer zag en hoorde in het museum over hoe het gebied gevormd was, raakte hij steeds meer geïntrigeerd door wat je in het landschap nog kunt zien van de, zoals hij het zegt 'modellerende kracht van het water'.

Het water

Die vormende kracht van het water - en pas later de mens - is bepalend geweest voor de wording van Middag-Humsterland. Vanuit het achterland bepaalden de zich steeds weer verleggende meanderende takken van de Hunze de indeling van de landerijen. Nog steeds zijn in de onregelmatige verkaveling en de kronkelende wegen deze oude armen terug te vinden.
De Hunze heeft zijn sporen nagelaten, ook nadat hij ingedijkt en tot Reitdiep rechtgetrokken werd, maar vooral de zee bepaalde hoe de kustlijn eruit zag. De zee verplaatste zand en slib, liet kwelders en kwelderwallen ontstaan, maar sloeg ze deels meedogenloos met stormvloeden weer weg. Zoals rond 800, toen door grote stormvloeden de delta van de Lauwers werd weggeslagen en de Lauwerszee ontstond. Vóór de stormvloeden lag de wierde van Vierhuizen op de linkeroever van de monding van de Hunze, naderhand lag het dorp opeens op de rechteroever van de Lauwerszee op het tegelijkertijd ontstane eiland Marne. Ook Humsterland is toen van het vasteland losgebroken en eiland geworden.

Beeld in beeld

De meanderende rivieren en woeste stroming van het water is in de vloeiende lijnen in het beeld van Gardella terug te vinden. Het beeld is als een geschiedenisboek van Middag-Humsterland, waarvan de ‘plaatjes’ zijn terug te vinden in het museum en het landschap. Museum Wierdenland heeft dan ook besloten om het beeld in ere te herstellen. De entourage wordt aangepast en er wordt een boek uitgebracht waarin fotograaf Joost Sizoo beeld, museum en omgeving op bijzondere wijze weer bij elkaar brengt. Deze foto’s vormen meteen op groot formaat de winterexpositie, aangevuld met bijbehorende vondsten en informatie over het wordingsproces van het beeld. Boek en expositie dragen beide de naam Beeld in beeld, Middag-Humsterland verbeeld in brons.