1300-heden

Jukwerd, een klein gehucht met een lang verleden

De Atelierroute van Eems tot Westeremden voerde de afgelopen weekeinden langs mooie plekjes in de Eemsdelta. Zo ook door Jukwerd, een gehuchtje met een handjevol huizen, een aantal boerderijen en een kerk. Er wonen maar liefst vier kunstenaars, waarvan twee in de kerk.

Jukwerd, een klein gehucht met een lang verleden

De kerk in Jukwerd, Foto W.F. Pastoor, www.beeldbankgroningen.nl (818-7651)

Wierde

Hier wonen en werken Rieks Pepping en Annemiek  de Jong. Het kerkgebouw staat, zoals zovele, op een wierde die al sinds de jaartelling in gebruik is. Eigenlijk staat het, met het omringende kerkhof, op een hoog plateau dat is overgebleven nadat rond 1900 ook hier de vruchtbare wierdegrond werd afgegraven, verkocht en afgevoerd naar arme veen- en zandgronden. De weg ligt zo’n twee meter lager dan het kerkhof en het weiland aan de andere kant van de weg ligt nog weer een stuk lager.
Bovenop de wierde stond oorspronkelijk een houten kerk die in 1536, met een groot deel van het dorp, in de as werd gelegd door huurlingen van de Hertog van Gelre (alias Bommen Berend). Zij wilden Appingedam innemen en versterken en vandaar uit de stad Groningen op Karel de V veroveren. De omringende dorpen Tjamsweer, Jukwerd, Solwerd en Oosterwijtwerd werden daarbij verwoest.  Een nieuwe, stenen, kerk verrees.

Kerk

D.H. Ferré Jacobs (redacteur en organist) beschrijft deze kerk in 1909 als volgt: “Na 1536 is er een nieuw Kerkgebouw gesticht van zoogenaamde kloostersteenen. De kerk was ovaal aan de oostzijde, waarbinnen zich vroeger het altaar bevond. Met 2 zandsteenen trappen, aan weerszijden een hek, had men toegang tot iets hooger liggend gedeelte, waarin zich eenige nissen bevonden (…) In de ovaalvormige ooster muur bevonden zich ovale vensters met kleine beschilderde ruitjes. In het midden prijkte het nog ongeschonden, sierlijke wapen van een lid van het adellijk geslacht “de Ripperda’s”, sedert de reductie collator van Jukwerd. Dit wapen muntte uit door helderheid van kleur en fijnheid van teekening”. Omdat dit kerkgebouw na drieënhalve eeuw bouwvallig werd, moest het in 1866 worden afgebroken en herbouwd. Het wapenvenster werd geschonken aan Jonkheer M. Alberda van Ekenstein. Hij liet het plaatsen in de zaal van Ekenstein.  In 1971 is de kerkelijke gemeente (met nog één lid) met landerijen overgegaan naar Tjamsweer, waarna het gebouw werd verwaarloosd.  

Atelier en woonhuis

Rieks Pepping zocht in 1981 een nieuwe atelierruimte, “Maar dat mocht natuurlijk niets kosten!” Een krantenartikel leidde hem naar de kerk, die hij voor één gulden kocht en met zijn vader verbouwde tot atelier en woonhuis. Sinds vier jaar heeft ook zijn echtgenote Annemiek er een eigen atelier en woonruimte. Binnen is het kerkgebouw nog goed te herkennen. Zo is één venster nog volledig te zien, grafzerken uit 1740 en 1744 liggen nog in het zicht en de verdieping wordt ondersteund door pilaren van het orgel. In 1996 is de torenspits, die provisorisch was gerestaureerd, eraf gehaald, opgeknapt en opnieuw geplaatst.

Steenfabriek

Vanaf het kerkhof zie je nog de oude steenfabriek waar Rieks eerst bij woonde. De zware zeeklei in dit gebied was moeilijk te bewerken, maar afgraven en er stenen en dakpannen van bakken ging prima en het land dat onder deze ‘knipklei’ vandaan kwam bleek geschikter voor de landbouw. Er stonden vroeger in dit gebied dan ook veel meer steenfabrieken.

Klooster

Behalve een kerk had Jukwerd ook een klooster. De Rozenkamp, of Nijenklooster, is in 1204 gesticht door Emo van Rhomerswerf. Hij kreeg hulp van priester Emo van Huizinge, die het beroemde  klooster Bloemhof te Wittewierum stichtte en alles in zijn kronieken beschreef. Het enige dat van dit nonnenklooster is overgebleven, is een hoge wierde met een dobbe (zoetwaterbekken) die als één van de weinige nog in het Groningerland aanwezig is. In het midden zit een put die in 1802 nog een diepte van negen meter bereikte.

Met ook nog de borg Hettema was dit gehuchtje ooit een belangrijk dorp.

<p>De kerk in Jukwerd,&nbsp;Foto W.F. Pastoor,&nbsp;&nbsp;Foto:&nbsp;www.beeldbankgroningen.nl (818-7651)</p>

De kerk in Jukwerd, Foto W.F. Pastoor,  Foto: www.beeldbankgroningen.nl (818-7651)