1914-1989

Jacques Goudappel en Matthias Cerfontaine: Muziek als hun tweede ik

Stadskanaal eert geregeld zijn Cornelis Dopper, begenadigd componist en tweede dirigent van het Concertgebouworkest achter Mengelberg. Winschoten kan niet achterblijven en zet twee componisten in de schijnwerpers, zij het minder bekend en bemind maar minstens zo waardevol. Jacques Goudappel, componist van kamermuziek en Matthias Cerfontaine, dirigent van diverse koren.

Jacques Goudappel en Matthias Cerfontaine: Muziek als hun tweede ik

Beerta's Fanfare Orkest onder leiding van Matthias Cerfontaine, 1973. – Foto: archief Stichting Oud Winschoten

Pasen 1953. Nederland is net bekomen van de watersnoodramp, waarbij 1835 doden vielen. Drie Winschoter zangkoren, de Groninger Orkest Vereniging (het latere NNO) en solisten voeren de Matthäus Passion van Bach uit. Jacques Goudappel begeleidt Bachs meesterwerk, niet op klavecimbel zoals het hoort, maar op piano. De recensent merkt zuinigjes op dat Goudappels spel iets ’geacheveerder’ (secuurder) had gekund. De piano in Bachs passie is hem een doorn in het oog: “Opgemerkt zij dat het bezit van een klavecimbel voor het Noorden des lands een grote aanwinst zou zijn.”

Het is in die naoorlogse jaren behelpen, ook in de muziek. Want in september 1959 beschikt Goudappel nog altijd niet over een klavecimbel als hij met hetzelfde symfonieorkest, het oudste van Nederland, een jubileumconcert geeft van Die Schöpfung van Haydn. Ook nu weer fronst de recensent zijn wenkbrauwen en meent dat Goudappel met “iets teveel nadruk” speelt.

Trompetter

Vermoedelijk trekt hij zich die kritiek aan en speelt daarna weinig meer solo voor publiek. Des te vaker is hij voor de radio te beluisteren. Zijn pianosuite wordt op het Holland Festival in de jaren vijftig goed ontvangen.

Goudappel, in 1911 geboren in Venlo, verhuist in de oorlogsjaren naar Winschoten en begint aan de Wilhelminasingel 52 met muzieklessen. Anders dan zijn naam doet vermoeden heeft hij geen joodse wortels. Hij stamt in de 15e generatie af van de 16e-eeuwse schilder Lucas van Leyden, inspirator van Rembrandt. Muziek zit in de genen van de familie Goudappel. Pa is trompetter bij de Huzaren, zijn oom violist en zijn nichten altvioliste en celliste.

Goudappel zelf begint zijn carrière als pianist, organist en muziekleraar maar na de oorlog richt hij zich meer op dirigeren van diverse Groninger koren, zoals het christelijk gemengd koor Ex Animo in Winschoten, operettevereniging Amicitia, het Winschoter Mannenkoor en het opera- en operettekoor DOOK uit Delfzijl. Zijn werk als componist blijft onderbelicht en wordt pas in 2012 (her)ontdekt.

In 1976, het jaar van zijn pensionering, beleeft hij zijn finest hour. Begeleid door het NFO, Noordelijk Filharmonisch orkest, voert hij Die Jahreszeiten van Haydn uit. Veel lof voor Goudappels inzet en dynamiek. “Hij behoort tot de beste koordirigenten uit de provincie,” merkt de krant op. Bij zijn overlijden in 1995 vinden zijn dochters een stapel manuscripten, in netschrift geschreven en zorgvuldig ingepakt. Losse bladen en blaadjes met notities in potlood. “Klaar voor gebruik,” noteert hij.

Goudappel is geen borstklopper, bescheiden van aard. Een van zijn laatste pianocomposities geeft hij weg aan een oud-leerling. Die kijkt stomverbaasd op als hij het werk in handen krijgt. Hij weet niet eens dat zijn leraar componeert…

Cerfontaine

Matthias Cerfontaine (1884-1977) is een geboren Winschoter. Ook bij hem stroomt muziek door elke ader. De familie, met Noord-Franse adellijke wortels, komt via Limburg in de 19e eeuw naar Nederland. Vader, ooms en twee broers spelen in het Winschoter Symfonieorkest. Zijn broer Uunko is zo begaafd dat hij als violist en cellist kan toetreden tot het Concertgebouworkest, maar hij overlijdt voortijdig. Matthias, de oudste van de vijf kinderen, mag graag de dirigeerstok ter hand nemen en doet dat ook met verve. Altijd verzorgd en altijd in rokkostuum. In de regio wordt hij een veelgevraagd dirigent, zoals bij muziekvereniging Nieuw Leven en vele andere plaatselijke koren en orkesten.

Ook buiten Winschoten maakt Cerfontaine naam, bijvoorbeeld bij de geheelonthouders muziekvereniging Veilig Spoor uit Groningen. Voor de joodse muziek- en toneelvereniging Weldoen is ons streven schrijft hij muzikale composities en luistert die op met openluchtbal.

Cerfontaine is een minzaam mens. Geen harde leermeester. Wie tijdens het repeteren muzikaal uit de toon valt, wijst hij niet bars terecht maar vraagt beleefd: “Zou het misschien ook anders kunnen?”

Bij het zilveren jubileum in 1953 van het Winschoter Mannenkoor spreekt voorzitter A. W. de Boer de zangers toe: “O, zangers, houdt uw dirigent in ere. Blijve zijn naam nog lang aan ons koor verbonden.” Het Mannenkoor ging in maart 2017 na 88 jaar ter ziele.