'Identificatie is interesse' - Symposium over storytelling

Op 10 november 2015 organiseerde De Verhalen van Groningen samen met Erfgoedpartners, Stichting Oude Groninger Kerken, FabLab Groningen en Groninger Forum een symposium over storytelling voor haar partners en relaties in de Groninger cultuur- en erfgoedsector. Verhalen vertellen is meer dan het opsommen van de feiten, dat werd al gauw duidelijk tijdens de lezingen en presentaties. Het is van groot belang om de lezer, luisteraar of voorbijganger te boeien en te verleiden, maar vooral ook om hem te raken.

'Identificatie is interesse' - Symposium over storytelling
Deelnemers aan het storytelling-sympsosium bekijken de nieuwste digitale technieken om verhalen te vertellen. - Foto: Duncan Wijting

Dagvoorzitter Alma Wattimena opende het symposium met een aansprekende en inspirerende lezing over hoe je pakkende verhalen vertelt. “Een goed verhaal verbindt, verbeeldt en verwondert. Je begint bij jezelf, maar het verhaal eindigt bij de ander: die moet zich kunnen inleven in de hoofdpersoon en zich afvragen: 'wat zou ik doen?'” Wattimena, in het dagelijks leven ritueelbegeleider en verhalenverteller, onderscheidde een aantal vaste fasen in een verhaal, gebaseerd op verschillende verhaaltheorieën, waaronder die van de Amerikaanse mytholoog Joseph Campbell. De 'fasen in een heldenleven' vormden een leidraad voor de workshops in de middag. Ze waarschuwde het publiek ook: “Je moet je luisteraars binnen zeven minuten voor je hebben gewonnen, anders dwalen ze af.”

Identificatie

Na Wattimena's uitleg over verhaaltechnieken gaf Dagblad van het Noorden-journalist Frank von Hebel een aantal voorbeelden van verhalen die op de een of andere manier aansprekend waren. Hij ging op zoek naar de gemeenschappelijke factor, maar, zo waarschuwde hij: “Ik weet niet of ik het allemaal in zeven minuten aantrekkelijk kan brengen.” In zijn veelzijdige en geestige presentatie bleken de geslaagde verhalen vooral succesvol, omdat ze de lezer in staat stelden zich te identificeren met een personage uit het verhaal. “Identificatie is interesse,” stelde Von Hebel.

Dagvoorzitter Alma Wattimena en gastspreker Ernst Daniël Smid praten na over verhalen vertellen. - Foto: Duncan Wijting
Dagvoorzitter Alma Wattimena en gastspreker Ernst Daniël Smid praten na over verhalen vertellen. - Foto: Duncan Wijting

Vertellen zonder woorden

Er was ook ruimte voor nieuwe manieren van verhalen vertellen. Harry Hummel van FabLab Groningen maakte het de niet-groningstaligen in het publiek eventjes lastig met zijn inleiding in rap Grunnens, maar hij wilde vooral duidelijk maken dat vertellen niet altijd met woorden hoeft. Bij FabLab werken hij en zijn team met de nieuwste digitale middelen, zoals 3D-printers, scanners en andere technologie. Tijdens het symposium konden de bezoekers bijvoorbeeld ervaren hoe het voelt om met een speciale bril 360° rond te kijken in een virtuele wereld of met een speciale app een boekpagina scannen, waarna op de smartphone filmpjes, geluiden en extra informatie werden geopend.

Ook radiopresentator en klassiek zanger Ernst Daniël Smid gaf een korte presentatie. Hij vertelde dat hij voor zijn programma's altijd op zoek ging naar de verhalen die bij de muziek horen. Het voorbeeld van de gedwongen zelfmoord van de Russische componist Tsjaikovski en de diep ontroerende muziek van diens laatste symfonie, sprak velen aan. “Je kunt wel praten over wat voor genie de man was en hoe prachtig zijn werken waren, maar het werkt veel beter als je hem terugbrengt tot een menselijke maat. Overspel, passie, jaloezie; het maakt het verhaal herkenbaar. En luisterend naar de muziek van die componist, die ook een gewone man was, kun je het verhaal herbeleven.”

Een van de deelnemers aan het symposium probeert een 360°-bril uit. - Foto: Duncan Wijting
Een van de deelnemers aan het symposium probeert een 360°-bril uit. - Foto: Duncan Wijting

Praktijk

Na de lunchpauze gingen de aanwezigen in vier groepen uiteen om elk praktijkvoorbeelden van storytelling te bespreken. De verhaalfasen zoals Wattimena die aan het begin van de dag had geschetst, werden toegepast op uiteenlopende geschiedenissen, variërend van de legende van Joris en de draak tot het levensverhaal van kerkhervormer Hendrik de Cock.  

Kritiek

Veel van de aanwezigen vonden de besproken theorieën interessant en inspirerend. Er werden aantekeningen gemaakt, plannen bedacht en visitekaartjes uitgewisseld. Een kritische noot was er hier en daar ook. 'Ik ben historicus,' verklaarde een deelnemer: 'Als ik een verhaal vertel, dan moeten alle feiten kloppen, dat verwachten mijn collega's ook van me. Ik kan niet dingen weglaten omdat ze niet aantrekkelijk zouden zijn of niet binnen de verhaalfasen zouden passen.”  

Nuttig

Storytelling is een manier om verhalen te vertellen, maar hoeft geen doel op zich te zijn. Voor de erfgoedsector wordt het aantrekkelijk presenteren van de geschiedenis steeds belangrijker, maar er moet wel steeds gekeken worden naar wat we vertellen en waarom. De aangeboden handvaten tijdens het symposium waren concreet genoeg om mensen enthousiast en geïnspireerd te krijgen. “Ik zie het helemaal voor me!” was een reactie. Wanneer we met onze verhalen kunnen verbinden, verbeelden en verwonderen, hebben we ons publiek geboeid en ons doel bereikt.

Napraten en ideeën uitwisselen. - Foto: Duncan Wijting
Napraten en ideeën uitwisselen. - Foto: Duncan Wijting