Verhalen uit de regio

1914-heden

De kerststal van oma

Als Sinterklaas begin decemer weer vertrokken is, maken we ons op voor Kerstmis. De kerstspullen komen weer van zolder. Bij katholieke gezinnen niet alleen slingers en ballen, maar ook de kerststal die een prominente plek in de huiskamer zal innemen.

De kerststal van oma

De kerststal van de oma van Gerlof Alves, ruim honderd jaar oud. - Foto: Emmy Wagenaar Hummelinck

De eerste kerststal

Lang was elke uiting van het christelijke geloof verboden en richtte men zich hoofdzakelijk op de verlossingsgedachte. Pas in 313 besloot de heersende keizer Constantijn dat Christus’ geboorte op 25 december gevierd zou worden en dat hij afgebeeld en openlijk aanbeden mocht worden. Vanaf de elfde eeuw werd het kerstverhaal in kerken nagespeeld, maar in 1223 richtte bedelmonnik Franciscus van Assisi in het bos bij het Italiaanse plaatsje Greccio een kerststal in met echte dieren en mensen, waar hij het kerstevangelie bezong en predikte. Ook ongeletterden kregen zo het kerstverhaal voor ogen en konden het verhaal beter onthouden. Dit sloeg aan en een traditie van levende kerststallen, buiten en in de kerk, verspreidde zich over Europa. Later schakelde men voor het gemak over op opgezette dieren en houten of gipsen figuren.
In Nederland verscheen de kerststal pas in de 16e eeuw, maar na de beeldenstorm in 1566 verdween hij weer uit beeld. Laat in de negentiende eeuw begon men de traditie weer op te pakken en kwamen steeds mooiere kerststallen ook de huizen binnen. Eerst alleen bij de gegoede burgers, maar doordat er steeds kleinere en goedkopere stallen op de markt kwamen, won het gebruik in de twintigste eeuw steeds meer terrein. Na de Tweede Wereldoorlog had vrijwel elk katholiek gezin een kerststal in huis.

Vaste volgorde

Voor het opbouwen van de beeldengroep rond de stal geldt een vast stramien. Eerst wordt alleen de stal met de os neergezet. In de loop van december naderen Jozef en Maria met de ezel de stal, op kerstavond wordt het kindeke Jezus in de kribbe gelegd en verschijnt de engel. Eerste kerstdag komen de herders en hun schapen erbij. De drie koningen komen in de loop van de volgende dagen steeds dichterbij en arriveren op 6 januari (Driekoningen) in de stal. Dan is de hele groep compleet en blijft hij officieel tot Maria Lichtmis (2 februari) staan. Tegenwoordig wordt echter alles vaak begin januari alweer opgeborgen.

De kerststal van oma

Voor Gerlof Alves begon het met de kerststal van oma, die zij in de jaren twintig had gekocht. De stal stond elk jaar in de huiskamer en werd in de loop van december steeds verder met figuren uitgebreid, zoals het hoorde. Toen oma wat slechter ter been werd, mocht de kleine Gerlof de stal van zolder halen en toen hij wat ouder was ook helpen bij het opzetten. Dat vond hij altijd leuk werk. Daarom gaf oma stal en beeldengroep aan haar kleinzoon toen zij in 1995 naar het verzorgingshuis ging en overstapte op een kleinere stal.

Verzamelen

Alves vond de stal niet goed genoeg meer en maakte een nieuwe stal. Van het een kwam het ander: hij kocht er wat beeldjes bij en repareerde ze. Vijftien jaar geleden begon Alves echt beelden te verzamelen. De stallen maakt hij zelf, de beeldengroepen vindt hij op internet of worden hem aangeboden. Alves repareert beschadigde figuren, geeft ze weer mooie frisse kleuren en zo nodig een eigen stal. Bij elkaar bezit hij inmiddels vijfentwintig beeldengroepen in allerlei stijlen.

Bij Tij en Ontij

De laatste jaren laat Alves zijn dorpsgenoten en passanten meegenieten van zijn hobby. Na sinterklaas vult hij de etalage van antiquariaat Bij Tij en Ontij in Kloosterburen met een greep uit zijn verzameling. Dan staan er vijf kerstallen met in totaal bijna honderdvijftig beelden uitgestald, compleet met verlichting, een sterrenhemel, flikkerende vuurtjes en wat al niet. Na Driekoningen (6 januari) wordt alles weer ingepakt in krantenpapier en kan de etalage weer gevuld worden met boeken en andere bezienswaardigheden. De kerstuitstalling oogst altijd veel bewondering en veel kerkgangers lopen even langs de etalage voordat zij naar de kerstmis gaan.

Maar oma’s beelden komen het huis niet uit. Die hebben een prominente plek in Alves’ eigen huiskamer.

De kerststallen staan van 10 december 2018 tot en met 6 januari 2019 uitgestald in de etalage van antiquariaat Bij Tij en Ontij, Hoofdstraat 26 te Kloosterburen.

<p>De kerststallen van Gerlof Alves in de etalage van Bij Tij en Ontij in Kloosterburen. - Foto: Emmy Wagenaar Hummelinck</p>

De kerststallen van Gerlof Alves in de etalage van Bij Tij en Ontij in Kloosterburen. - Foto: Emmy Wagenaar Hummelinck