Groninger kerken

500-1815

Verbouwing van het middeleeuwse kerkje van Adorp

Het Reitdiepgebied is het oudste cultuurlandschap van Nederland. Er zijn tal van wierden; de meeste van deze liggen op oude oever- en kwelderwallen. De onregelmatige verkaveling, door kronkelende wegen ontsloten, is in dit landschap opvallend. Ook Adorp is van oorsprong een middeleeuws wierdedorp, waar tegenwoordig ongeveer zevenhonderd mensen wonen. Het kerkje dat hier in de 13de eeuw is gebouwd kreeg in de loop der tijd een heel ander aanzien. 

Verbouwing van het middeleeuwse kerkje van Adorp
Het zaalkerkje van Adorp. - Foto: Hardscarf via Wikimedia Commons

Het dorp ligt op de noordelijke oeverwal van de Hunze, hier het Selwerderdiep genoemd, die ooit door dit gebied stroomde. Van de oude waterlopen van Hunze en Aa zijn alleen het Reitdiep en het Selwerdiep overgebleven. De wierde van Adorp was vrij hoog. Dat zie je als je over de Torenweg langs de kerk loopt. Deze weg stijgt daar namelijk en het valt op dat dit de oudste bebouwing van het dorp is. De rechthoekige zaalkerk is in de loop van de 13de eeuw op het laagste gedeelte van de wierde gebouwd. 

Verbouwing en restauratie

In de 17de eeuw kreeg de kerk een totaal andere aanzien. Hieraan herinneren de twee steentjes aan weerszijden van het westportaal waarop "Anno 1667" staat vermeld. Toen verdwenen de smalle romano-gotische rondboogvensters en vermoedelijk ook de stenen overwelving. De oostmuur werd zelfs geheel vervangen, omdat deze in de zuidoosthoek sterk verzakt was. Ook de vrijstaande klokkentoren werd in de achttiende eeuw afgebroken. De kerk werd toen voorzien van een dakruiter waarin torenklok van Harssens kwam te hangen. 

In 1849 werd deze dakruiter vervangen door een nieuwe. In de 19de eeuw kreeg de kerk aan de buitenzijde haar bepleistering in natuursteen-imitatie. Deze vorm van bepleistering was toen in de mode. Tijdens de laatste restauratie bleef het pleisterwerk gehandhaafd. Het zachtgele pleisterwerk verhult de middeleeuwse ouderdom van de kerk. Bij de restauratie kon echter worden vastgesteld dat de kerk uit de 13de eeuw stamt, de periode van de romano-gotiek. De kenmerken van deze bouwstijl zijn de smalle rondboogvensters, nissen met siermetselwerk en meloenvormige koepel gewelven. De grote glas-in-loodramen hebben ooit de plaats ingenomen van de smalle boogramen die het gebouw van origine had. 

Adorp ca. 1905
Adorp ca. 1905

Verschillende restauraties hebben de kerk weer een origineler aanzien gegeven. De sporen van de vroegere ingangen en van een hagioscoop (een klein venster) in de noordmuur werden bij de restauratie van 1968 aangetroffen. De contouren van deze ingangen en dit venster zijn aan de binnenzijde in het muurwerk aangegeven. De dakruiter werd toen eveneens gerestaureerd en na de overname van de kerk door de Stichting Oude Groninger Kerken in 1980, konden vrijwilligers in de kerk aan de slag. Toen werd het bruine plafond met de zolderbalken gerepareerd en in zachtblauw overgeschilderd en enkele jaren later is de pleisterlaag aan de buitenzijde van de kerk vernieuwd en voorzien van een lichtgele kleur. In 1999 waren er voldoende middelen om de scheur in de klok te repareren.