Verhalen uit de regio

1914-heden

Aletta Jacobs’ strijd voor het Vrouwenkiesrecht

Iedere volwassen Nederlander* mag naar de stembus bij verkiezingen voor de Tweede Kamer, de Provinciale Staten, de Gemeenteraad en het Europees Parlement. In 2019 is dit alweer honderd jaar een vanzelfsprekendheid. Vóór 1919 was het voor vrouwen niet toegestaan te stemmen. Jarenlang streden vrouwen van verschillende politieke stromingen voor het vrouwenkiesrecht. Onder andere Aletta Jacobs leverde haar aandeel in deze ware strijd.

‘Van mijn zesde jaar af heb ik steeds met de meest mogelijke beslistheid verklaard, dat ik, net als Pa en Julius, dokter wou worden.’

Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs, (Amsterdam 1924) p. 5.

Aletta Jacobs werd geboren als achtste kind van elf in een joods gezin in Sappemeer. Op heel jonge leeftijd besloot ze dat ze arts wilde worden en als tiener mocht ze als toehoorster naar de Rijks-hbs in Hoogezand. Na speciale toestemming van minister Thorbecke kon ze in 1871 als eerste vrouw geneeskunde studeren aan de Universiteit in Groningen. In 1878 deed ze haar artsexamen in Utrecht om vervolgens in 1879 te promoveren in Groningen. In Amsterdam richtte ze haar eigen artsenpraktijk op en haar hele leven hield ze zich bezig met het verbeten van de positie van de vrouw.

‘Geest onzer Staatsinstellingen’

Al in 1883 leverde Aletta Jacobs een bravourestuk met betrekking tot het Vrouwenkiesrecht. Tijdens een vergadering van de Amsterdamse gemeenteraad, diende ze het verzoek in op de kieslijst geplaatst te worden. Volgens de Grondwet van 1848 mocht ‘elke meerderjarige ingezeten, Nederlander, in het volle genot der burgerlijke en burgerschapsrechten’ op een kieslijst geplaatst worden. Het verzoek van Aletta Jacobs werd geweigerd door de Hoge Raad met de verklaring dat ‘volgens den Geest onzer Staatsinstellingen is aan de vrouw geen kiesrecht of stemrecht verleend’. Bij de grondwetswijzing in 1887 werd het woord ‘mannelijk’ opgenomen om iedere twijfel weg te nemen.

Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht

‘De vrouwenbeweging kan alleen met de economische onafhankelijkheid der vrouw haar doel niet bereiken, zij heeft daarvoor ook te streven naar de politieke ontvoogding der vrouw.’

Aletta in ‘Het doel der vrouwenbeweging’, De Gids. Jaargang 63 (1899), p. 514.

Nadat in 1893 het mannenkiesrecht werd uitgebreid, kreeg de strijd voor Vrouwenkiesrecht een impuls. In 1903 werd Aletta Jacobs verkozen tot presidente van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht. In het Maandblad van de Vereeniging publiceerde ze talloze artikelen over het onderwerp. Pas in 1916 wierp de strijd haar vruchten af; vrouwen kregen passief kiesrecht. Aletta stelde zich meteen verkiesbaar voor de Vrijzinnig Democratische Bond maar werd nét niet gekozen.

‘Een heerlijke opluchting’

In september 1918 diende Kamerlid Marchant een initiatiefwet in tot instelling van actief kiesrecht voor vrouwen. Op 9 mei 1919 werd het door de Tweede Kamer aangenomen en op 10 juli 1919 door de Eerste Kamer. De wet-Marchant trad op 1 januari 1920 in werking. Zo volgde ten langen leste de invoering van het algemeen kiesrecht en konden vrouwen in 1922 voor het eerst naar de stembus.

‘Het eerste, blijde gevoel dat mij doortrilde toen in ons land het kiesrecht voor de vrouw was verkregen, is te omschrijven als een heerlijke opluchting. Vrij, los van den kiesrechtboom waaraan ik zoo vele jaren gebonden was geweest!’

Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs, (Amsterdam 1924), p. 308.

Aletta Jacobs stierf 10 augustus 1929 in Baarn, op 75-jarige leeftijd.

* De leeftijd waarop men voor het eerst mocht stemmen, is in de loop van de twintigste eeuw nog een aantal keren veranderd. Die werd in 1946 verlaagd van 25 jaar naar 23 jaar en vervolgens naar 21 jaar (in 1963) en 18 jaar (in 1972). Bron: parlement.com

 

 

Groninger Vrouwen

In 2019 zet De Verhalen van Groningen de spotlight op Groninger vrouwen met een online ‘Groninger Vrouwengalerij’. Aanleiding voor dit project is de herdenking van 100 jaar vrouwenkiesrecht in 2019. Op de Dag van de Groninger Geschiedenis is De Verhalen van Groningen aanwezig met de mini-galerij en een rollend prikbord. Tot en met 13 oktober kunt u een vrouw nomineren. Nomineren kan ook door een mail te sturen naar vrouwengalerij@deverhalenvangroningen.nl. Een panel selecteert vervolgens de vijftig vrouwen die een plaatsje krijgen in de galerij. De Groninger Vrouwengalerij wordt op Internationale Vrouwendag 2019 (8 maart) gelanceerd.