Van goud tot hout

De opmerkelijke expositie 'Onze Joodse Stadjers' van voormalig architect Pieter Oegema over het Joodse verleden van Groningen is vanaf januari 2018 opnieuw te zien. Van 1993 tot 2005 was de expositie een vast onderdeel van zijn winkel in kunstposters annex Minimuseum vlak bij het Groninger Museum. Nu is ze te tijdelijk zien in Synagoge Groningen.

Pieter Oegema (Kollumerzwaag, 1933) was lange tijd architect in Groningen. Hij was betrokken bij de restauratie van enkele bekende gebouwen in de stad, zoals de Sint-Jozefkerk. Een geheel eigen ontwerp van Oegema is de Vrijgemaakte kerk in Leens.
Na beëindiging van zijn loopbaan als architect begon hij in 1993 een bijzondere winkel waar hij reproducties en ansichtkaarten van wereldberoemde schilderijen verkocht. Oegema had voor zijn winkel een strategische plek gekozen: korte tijd later werd honderd meter verderop het Groninger Museum geopend.

Minimuseum

Opmerkelijk en uniek was in een apart gedeelte van de winkel zijn zelfontworpen Minimuseum over de geschiedenis van Joods Groningen (stad). Oegema voelde zich zijn hele leven sterk betrokken bij de Joodse cultuur en geschiedenis. Die betrokkenheid begon toen in de Tweede Wereldoorlog in zijn gezin een Joods onderduikkind werd opgenomen. In de jaren '70 en '80 was hij in Groningen bestuurslid van de Vereniging Nederland-Israël.

Ranja en Jozef Israëls

Oegema werd een fervent verzamelaar van foto's en documenten van Joods Groningen. Deze verzameling verwerkte hij in een zelfontworpen en uitgevoerde expositie. De vormgeving van de expositie is duidelijk van zijn hand, in een voor zijn architectuur kenmerkende modernistische stijl.
De foto's tonen vooroorlogse straattaferelen in onder meer de Folkingestraat en de Nieuwstad. Belangrijk onderwerp vormen ook de Joodse handelaren en industriëlen in de stad, waarvan de foto's van de gebouwen van puddingfabriek AJP, limonadefabriek Ranja, confectiefabrieken Santega en Levie en het modemagazijn Gerzon getuigen. Ook ontbreekt de kunstzinnige kant van de Joodse gemeenschap van weleer niet, met foto's en informatie over de muzikanten Benny Behr en Sem Nijveen, zangeres Julia Culp en schilder Jozef Israëls.

Organische menora's

De expositie in Synagoge Groningen bevat onder de titel 'Van goud tot hout' een opmerkelijke primeur. Op een nevenexpositie wordt een verzameling houten en bijna manshoge menora's (joodse zevenarmige kandelaars) getoond die door Oegema in de afgelopen decennia ontworpen en uitgevoerd maar nooit tentoongesteld zijn. Kenmerkend zijn het gebruik van massief hout en organische vormen, waardoor het lijkt alsof het bomen zijn. Ze zijn opgebouwd uit houten ringen die stuk voor stuk door Oegema zijn gezaagd en gepolijst. Oegema borduurt met zijn ontwerpen voort op traditionele, edelmetalen menora's.

Zie ook