Lezing over Joods leven in Appingedam en Delfzijl

Onderzoeker Roald van Elswijk geeft in de synagoge van Appingedam een lezing over Joods leven in Appingedam en Delfzijl. Aan de hand van historische bronnen, verhalen en beeldmateriaal schetst Van Elswijk een veelzijdig beeld van de Joodse gemeen­schappen van Noordoost-Groningen. 

Lezing over Joods leven in Appingedam en Delfzijl
De Joodse Meijer Nieweg op de Oosterdraaibrug in Appingedam, met verduisterd voorlicht op zijn fiets, ca 1942. - Foto: Sara Nieweg

In 1800 koopt de Joodse gemeenschap in Appingedam een perceel aan in de Broerstraat en begint met de bouw van de huidige synagoge. Deze synagoge wordt in juli 1801 plechtig in gebruik genomen. In de negentiende eeuw en in de eerste helft van de twintigste eeuw kent Appingedam een bloeiend Joods cultureel-maatschappelijk leven, met onder andere verenigingen voor toneel, liefdadigheid en armenzorg. Als gevolg van veranderende sociale en economische omstandigheden neemt het aantal in het begin van de twintigste eeuw af tot 128 mensen in 1941. De synagoge blijft in gebruik tot 1942. Door de uitroeiing van de Joodse gemeenschap in Appingedam en door oorlogshandelingen komt de synagoge in onbruik. Van de 128 joden die in 1941 in Appingedam woonden overleven slechts zes de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Het monument uit 1985, op het pleintje voor de synagoge, herinnert aan de namen van de omgekomen Damster joden.

Ontmoetingsplaats van mensen en verhalen

Sinds mei dit jaar is de gerestaureerde synagoge van Appingedam, de oudste van Noord-Nederland, weer geopend voor publiek. Het is een ontmoetingsplaats van mensen en verhalen, waar het verhaal van de Joodse inwoners van Appingedam verteld en aangevuld wordt. Ook worden er regelmatig expo­sities en lezing­en georga­niseerd en vinden er concerten en literaire evenementen plaats.

Gerestaureerd en gemoderniseerd

De synagoge in Appingedam beschikt over een indrukwekkend hemelsblauw koepelplafond met daarop gouden sterren en een gouden zon en maan. In 2014 heeft Stichting Oude Groninger Kerken de synagoge en het bijbehorende Joodse schooltje gerestaureerd en gemoderniseerd. De synagogezaal is nu te huren voor verschillende soorten activiteiten, zoals vergaderingen, diners, concerten en recepties. Het schooltje is omgetoverd tot een luxe erfgoedlogies. De ommuurde tuin doet on-Nederlands aan, met de eeuwenoude muren, vijgenboom, leifruitbomen en een kruidentuin.

Zie ook